| REGISTER |
| Registernummer | 4.999.801 |
| INLEIDING |
| |  |
| | Foto: John Redeker |
| Objectaanduiding | Consolidated PBY-5A Catalina; PH-PBY |
| Categorie/klasse | Militair vliegtuig |
| Soort object | Propellervliegtuig |
| Type | Vliegboot |
| Bouwjaar | 1941 |
| Ontwerper(s) | Consolidated Aircraft Corporation (USA) |
| Producent(en) | Consolidated Aircraft Corporation (USA) |
| Gebruiker(s) | Marine Luchtvaart Dienst |
Periode gebruik | van 1941 tot en met 1957 |
| Regio gebruik | Nederlands-Indië |
| BESCHRIJVING |
| Functie | Patrouille, verkenning, opsporing- en redding; konvooibescherming, transport |
| Techniek | Voortbeweging: Zuigermotor; propeller
Toelichting: Pratt & Whitney R1830 ster-zuigermotoren met een vermogen van 1200 pk per stuk. |
| Bouwwijze | Materialen: Metaal
Constructie: Geheel metaal, geklonken verbindingen
Toelichting: Parasoldekker
Kenmerkende onderdelen: Bootvormige romp met intrekbaar landingsgestel, parasoldekker met enkele hoofdvleugel uit een stuk, twee stermotoren aan vleugelneus gemonteerd. Kenmerkende blisters aan weerszijden van de romp.
Interieur: Stoffen bekleding |
| Vorm | Vormgeving: Aluminium kleurschema Marine Luchtvaart Dienst, zoals deze opereerde in Nederlands-Indië; zilver met Nederlandse roundels en registratie.
Toelichting: Naam: Karel Doorman |
| GESCHIEDENIS |
| Geschiedenis | Inleiding
De Consolidated PBY Catalina, kortweg Catalina genoemd, is een amfibisch vliegtuig (watervliegtuig of vliegboot), dat zowel vanaf het water als vanaf land kan opereren. Het is één van de succesvolste en, met ruim 4.000 exemplaren, meest gebouwde vliegboten ooit.
Het proefmodel maakte in 1935 zijn eerste vlucht. Twee jaar later kwamen de eerste "Cats" in dienst van de Amerikaanse marine. De eerste varianten (PBY 1 t/m 4) waren vliegboten, daarna werden alleen nog maar Catalina's als amfibie gebouwd: vliegboten met een intrekbaar landingsgestel. Het is de Britse luchtmacht die de naam "Catalina" bedacht. Sindsdien worden alle PBY's Catalina genoemd.
In WO II werd de Catalina vooral ingezet voor reddingsvluchten boven zee maar ook als verkenningsvliegtuig en onderzeeboot-bestrijder. De (maritieme) luchtstrijdkrachten van Amerika, Engeland, Canada, Australië, Nieuw-Zeeland en Nederland hebben het toestel in dienst gehad. Na de oorlog zijn vele Catalina's in dienst gebleven als reddingsvliegtuig.
Koloniën
Bij de Nederlandse MLD hebben in totaal meer dan 80 Catalina PBY's gevlogen. De eersten zijn al voor de oorlog aangeschaft, speciaal voor operaties in de waterrijke Nederlands-Indische koloniën. Daar lag het onbetwiste zwaartepunt van de MLD en bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog beschikte de MLD hier over enkele tientallen Catalina’s (naast andere vliegboten als de Dornier 24K). Deze eerste Catalina’s speelden vanaf het uitbreken van de Japanse vijandelijkheden een belangrijke rol bij de strijd om Nederlands-Indië.
Na de Japanse invasie zijn in 1942 veel Nederlanders vanuit Nederlands-Indië met Catalina’s naar Australië gevlucht. Bij deze roemruchte ‘evacuatievluchten’ konden ook de vrouw en zoon van Karel Doorman, de bekende schout-bij-nacht die bij de Slag in de Javazee is omgekomen, aan de Japanners ontsnappen. De Nederlandse Catalina PH-PBY draagt daarom de naam ‘Karel Doorman’.
Toestellen die uit handen van de Japanners gehouden konden worden, werden onder andere vanuit Australië ingezet bij de Geallieerden. Ze werden, soms onder Brits gezag, ingezet bij reddingsacties en ter bescherming van konvooien.
Na de capitulatie van Japan in 1945 werden Catalina's voornamelijk gebruikt voor transport van goederen en vervoer van bevrijde krijgsgevangenen. Maar ze werden ook ingezet bij de Politionele acties tijdens de Indonesische vrijheidsstrijd; na de soevereiniteitsoverdracht in 1949 verlieten de Catalina’s Indonesië, maar bleven actief boven Nieuw-Guinea dat tot 1961 onder Nederlands bewind bleef. De Catalina’s werden door de MLD nog gebruikt als reddingstoestel (SAR-vlieguig) tot in 1957 de laatste Catalina buiten gebruik is gesteld.
Hoewel enkele toestellen ook in Nederland als SAR-toestel hebben gevlogen, is de Catalina onverbrekelijk verbonden met de koloniale geschiedenis van ons land.
De Catalina PH-PBY als erfgoed
Deze Nederlands geregistreerde Catalina is een Amerikaans exemplaar, in de uitmonstering van de Nederlandse Marine Luchtvaart Dienst, om op de wijze dit legendarische vliegtuig in ere te houden. In Amerikaanse dienst bracht het vliegtuig, opererend vanaf IJsland, drie onderzeeboten (U-464, U-582 en U-194) tot zinken.
Het toestel is sinds 1995 in Nederland (na aankoop particulieren) en kreeg medio 1997 de nieuwe registratie PH-PBY. Na acht jaar niet gevlogen te hebben werd het in luchtwaardige staat gerestaureerd en ingezet voor rondvluchten.
De Catalina is hét Nederlandse maritieme Patrouille- en SAR-vliegtuig uit de Tweede Wereldoorlog en de naoorlogse periode. Het staat tevens voor een era in het bestaan van de Marine Luchtvaart Dienst.
Het restaureren en vliegend houden van de "Cat" bindt vele honderden liefhebbers met (doorgaans) een maritieme of marine-achtergrond. Het is de oudste luchtwaardige Catalina ter wereld; een vliegende Catalina is hoe dan ook buitengewoon zeldzaam. |
| ILLUSTRATIES |
| Additioneel beeld 1 |  Catalina in de Nederlands-Indische wateren. Foto: Stichting Exploitatie Catalina |
| Additioneel beeld 2 |  Foto: John Redeker |
| MEER INFORMATIE |
| Informatie bij/via | Stichting Exploitatie Catalina PH-PBY |
| Externe links | Stichting Exploitatie Catalina PH-PBY
De Catalina in de Wikipedia
Informatie Catalina Nationaal Militair Museum |
| HUIDIGE EIGENDOM |
| Soort eigendom | Behoudsorganisatie |
| Naam organisatie | Stichting Exploitatie Catalina PH-PBY |
| Inventarisnummer collectie | n.v.t. |
| Opmerkingen eigendom | In zomerseizoen toegankelijk voor publiek in Aviodrome te Lelystad. |
| WAARDESTELLING |
| | Van dit object is nog geen culturele waarde gepubliceerd. |
